Yer tesliminin geç yapýlmasý idareden kaynaklý bir süre uzatým nedeni midir? (Sayýþtay)

Karar

-KARAR-

Sayýþtay Genel Kurul Kararý

S:4635/2

T:08.12.1988

KONU

Ýdarelerce yýlýn son aylarýnda ihale edilen yapým iþleriyle ilgili vize ve tescil iþlemlerinde yasal süreye nazaran herhangi bir gecikme olmamakla birlikte, bu iþlere ait tescil veya yer tesliminin iklim þartlarý bakýmýndan çalýþýlmayan devrede ya da ertesi yýlda gerçekleþmesi sebebiyle ihale yýlý ödeneðinin kullanýlamamasý durumunda, yüklenicilere süre uzatýmý ve fiyat farký verilip verilmeyeceði hakkýndaki Sayýþtay görüþünün tespitine iliþkin Maliye ve Gümrük Bakanlýðý istemi.

KONU ÝLE ÝLGÝLÝ MEVZUAT

2886 sayýlý Devlet thaîe Kanununun; 2′nci maddesinin birinci fýkrasý:

Bu Kanunun yürütülmesinde, ihtiyaçlarýn en iyi þekilde, uygun þartlarla ve zamanýnda karþýlanmasý ve ihalede açýklýk ve rekabetin saðlanmasý esastýr.

31′inci maddesi: Ýhale komisyonlarý tarafýndan alýnan ihale kararlan, ita amirlerince karar tarihinden itibaren en geç 15 iþ günü içinde vize edileceði açýklanmýþ; 2886 sayýlý Kanunun 57′nci maddesinde de, müteahhitlerin ihale kararýnýn onaylandýðýnýn veya sözleþme tasarýlarýnýn Maliye ve Gümrük Bakanlýðýnca vize edildiðinin kendilerine bildirilmesini izleyen günden baþlayarak onbeþ gün içinde sözleþme baðýtlamak zorunluluklarýndan söz edilmiþ; 832 sayýlý Kanunun deðiþik 37′nci maddesinde ise, sözleþmelerin tescilinin onbeþ gün içinde sonuçlandýrýlmasý öngörülmüþtür.

Ayrýca, 1050 sayýlý Kanunun deðiþik 22′nci maddesinde, bütçe ödeneklerinin verimli ve tutumlu kullanýlmasý amacýyla, bunlarýn zamanýnda ve yerinde harcanmasý, giderin gerçek gereksinme karþýlýðý olmasý ve programlanmýþ hizmetlerin zamanýnda yerine getirilmesi ilkelerine iþaret edilmiþ ve bu ilkelere aykýrý davranýþlar bir takým yaptýrýmlara baðlanmýþtýr.

Bu hükümler karþýsýnda, ihale zamanýnýn tespitinde, ihale tarihinden Sayýþtay tescilinin yapýlmasýna kadar geçebilecek olan ve yasalarla belirlenen azami altmýþ dokuz günlük süreden baþka, yüklenicilere, yýlý ödeneði kadar iþ yapabilme olanaðý verecek yeterli sürenin de dikkate alýnmasý gereði ortadadýr.

Devlet Ýhalelerinin zamanlamasý açýsýndan uyulmasý gereken temel ilke bu olmakla birlikte, bazý yapým iþlerinin, çeþitli nedenlerle yýlýn son aylarýnda ihaleye çýkarýldýðý ve zamanýnda ihale edilmeyen bu tür iþlere ait vize ve tescil iþlemlerinde, yukarýda ayrýntýsý belirtilen yasal sürelere nazaran herhangi bir gecikme olmamasýna karþýn, tescil veya yer teslimi iþlemlerinin iklim koþullarý bakýmýndan çalýþýlmayan devreye veya ertesi yýla rastlayabildiði bilinen bir gerçektir.

Ýhale tarihi itibariyle tescil iþleminin veya yer tesliminin çalýþýlmayan devreye veya ertesi yýla rastlayacaðý iþin baþýnda belli olan böyle bir ihaleye katýlýp ihale tenzilatýnda bulunan ve bilahare ihaleyi kazanarak yapým iþini üstlenen yüklenicinin, sözleþmeyi imzalamakla iþi zamanýnda bitirmeyi kabul ettiði ve esasen, idare ile yüklenici arasýndaki hukuki iliþkinin sözleþme ile baþladýðý da göz önünde bulundurulduðunda, iþin süresinde bitirilmesine engel olacak hukuki bir imkansýzlýktan söz edilemeyeceði düþünülebilir.

Ne var ki, bu koþullarda ihaleyi kazanan yüklenicinin, ihale yýlý birim fiyatlarýyla iþ yaparak o yýla ait ödeneði kullanabilmesi fiilen mümkün bulunmadýðýndan, iþin sözleþmede yazýlý sürede bitirilmesi açýsýndan fiili imkansýzlýk söz konusudur.

Ayrýca, herhangi bir sebeple ihaleyi zamanýnda yapmayan idarenin, gerçekleþmesinin fiilen mümkün olamayacaðý önceden bilinen bir hususu, þartname ve sözleþme hükümleri haline getirmesinin, hukuk prensipleriyle baðdaþmayacaðý da açýktýr.

Bu hale göre, vize ve tescil iþlemlerinde herhangi bir gecikme olmadýðý halde, tescil iþleminin veya yer tesliminin iklim þartlan itibariyle çalýþýlmayan devreye rastlamasý durumunda, ihalenin zamanýnda yapýldýðý söylenemeyeceði gibi, bunu idarenin sorumluluðu dýþýndaki bir olay olarak deðerlendirmek de mümkün deðildir.

Kendi faaliyet alanlarýna giren iþlerle ilgili olarak idarelerce baðýtlanan tip sözleþme ve eklerinde, iþin süresi özel biçimde düzenlenerek, iþin süresinde bitirilememesi halinde cezai yaptýrýmlar öngörülmekte ve süre uzatýmý verilmesini gerektiren nedenler ayrýntýlý biçimde gösterilmektedir.

Bu düzenlemenin yer aldýðý, 84/7958 sayýlý Kararname eki Tip þžartnamenin 13′üncü ve Bayýndýrlýk ve Ýskan Bakanlýðýnýn Teþkilat ve Görevleri Hakkýndaki 180 sayýlý Kanun Hükmünde Kararnamenin 2′nci maddesinin (n) bendi uyarýnca anýlan Bakanlýkça hazýrlanan Tip Sözleþmenin 14′üncü maddelerinde, sözleþme süresinin uzatýlmasýný gerektiren zorunlu nedenler arasýnda “idarenin sebebiyet verdiði haller”e de yer verildiðinden, tamamen idarenin tutum ve davranýþýndan kaynaklanan bu tür gecikmelerde, usulü dairesinde hesaplanacak ek sürenin iþin müteahhidine verilmesi gerekmektedir.

Öte yandan, 88/13181 sayýlý Kararname eki “Esaslar”ýn 6′ncý maddesinin ilk iki fýkrasýnda, müteahhitlerin, sözleþme yapýldýktan sonra ihale türüne göre iþ kalemlerini, yýllýk iþ miktarlarýný, ihzaratý, yýllýk ödenekleri ve bunlarýn aylara daðýlýmýný gösteren ayrýntýlý bir iþ programý yapmalarý ve idareye onaylatmalarý gereðine deðinildikten sonra, herhangi bir yýla ait onaylý iþ programýndaki ödenek harcanamadýðý takdirde, ertesi yýl yapýlacak hakediþlerde, bu hakediþ toplamlarý ödeneðin harcanamayan kýsmýna eþit olana kadar, iþ programý gerçekleþtirilmemiþ yýlýn fiyat farkýnýn uygulanmasýna devam edileceði belirtilmek suretiyle, yýlý içinde gerçekleþtirilmesi gerekirken ertesi yýla sirayet ettirilen iþ kalemleri için, yeni yýlýn fiyatlarýna göre fark verilmeyeceði kuralý getirilmiþtir.

Ancak, ayný maddenin izleyen fýkralarýnda, müteahhide sözleþmesinde belirtilen zorunlu nedenlerle süre uzatýmý verilmesi veya yasal oranda keþif artýþý olmasý veya yýlý içinde iþ programýnda öngörülen iþe yetecek kadar ödeneðin aynlamamasý hallerinde, uzatýlan süreye göre yýllýk ödenek dilimlerinde ve iþ programýnda deðiþiklik yapýlmasý ve yýlý içinde bitirilmek üzere ihaleye çýkarýlan iþlerin süresinin, süre uzatýmý verilmesi veya yasal oranda keþif artýþý nedenleriyle ertesi yýla sarkmasý durumunda, ertesi yýl yapýlacak iþ kalemlerine, iþ programýna uygun olmak koþuluyla fiyat farký uygulanmasý olanaðý tanýnmýþ; böylece, ödenek dilimi deðiþikliði ve fiyat farký uygulamasý yönünden, sözleþmesinde belirtilen zorunlu nedenlerle süre uzatýmý verilmiþ olmasý hali, yeterli görülmüþtür.

Diðer taraftan, 1050 sayýlý Kanunun deðiþik 83′üncü maddesinin (A) bendinin (d) fýkrasýnda, yýlý için geçerli sözleþmeler ile gelecek yýl yada yýllara geçerli sözleþmelerin bitim tarihlerinde henüz bir kýsým hizmetin yerine getirilemediði, ancak, ilgili idarece ek süre verildiði ve bu süre ertesi mali yýla taþtýðý takdirde, yýl sonunda taahhüt artýðýnýn devredileceði ve bu tutarlara iliþkin ödenekler hakkýnda akreditiflerle ilgili hükümlerin uygulanacaðý belirtilmiþ; ayný fýkranýn ikinci paragrafýnda yer alan akreditiflerle ilgili hükümde ise, açýlmýþ akreditiflere iliþkin kredi artýklarýnýn ertesi yýla devredilmekle birlikte ödeneklerinin iptal olunacaðý; devredilen kredi artýklarý karþýlýðýnýn yeni yýlda Maliye ve Gümrük Bakanlýðýnca ilgili kuruluþ bütçesinde açýlacak özel bir tertibe ödenek kaydolunacaðý açýklanmýþ olup; yýlý için geçerli sözleþmeler ile gelecek yýl ya da yýllara geçerli sözleþmelerin bitim tarihlerinde, henüz bir kýsým hizmetin yerine getirilemediði, fakat ilgili idarece ek süre verildiði ve bu sürenin de ertesi mali yýla taþtýðý ihalelere ait taahhüt artýklarýnýn devrine iliþkin bulunan bu hükmün, tereddüde konu edilen ve henüz hiçbir hizmetin yerine getirilmediði sözleþmelerden kaynaklanan “ödenek dilimi deðiþikliði” ve “fiyat farký uygulamasý” iþlemlerini kapsamadýðý anlaþýlmaktadýr.

Bu bakýmdan, ödenek dilimi deðiþikliði ve fiyat farký uygulamasýnýn- sözleþmelerin bitim yýllan hariç- taahhüt artýðýnýn devri iþleminden ayn düþünülmesi gerekmektedir.

Ayrýca, sözleþmelerde yer alan, ödenek dilimlerinin deðiþtirilmesi ve fiyat farký uygulamasý ihale hukukunun, taahhüt artýðýnýn devredilmesi ve yeterli ödeneðin saðlanmasý ise bütçe hukukunun düzenlediði konulardýr. Bu cümleden olarak, müteahhidin fiyat farkýna hak kazanýp kazanmadýðýnýn ihale hukukuna dahil mevzuat hükümlerine göre, hak kazanýlan fiyat farkýnýn tahakkuk ettirilip ödenebilmesi hususunun da baþta 1050 sayýlý Kanun olmak üzere bütçe hukukuna dahil mevzuat hükümlerine göre deðerlendirilmesi gerekir.

Hal böyle olunca, 88/13181 sayýlý Kararname eki Esaslarda öngörülen koþullarýn gerçekleþmesi ve bütçe hukuku çerçevesinde taahhüt artýðý kadar ödeneðin de saðlanmasý durumunda, bu kararname kapsamýna giren iþlerde fiyat farký verilmesinin 1050 sayýlý Kanunun 83′üncü maddesiyle çeliþen bir yönü de bulunmamaktadýr.

SONUÇ

Ýdarelerce yýlýn son aylarýnda ihale edilen yapým iþleriyle ilgili vize ve tescil iþlemlerinde, yasal süreye nazaran herhangi bir gecikme olmamakla birlikte, bu iþlere ait tescil veya yer tesliminin iklim þartlan bakýmýndan çalýþýlmayan devrede ya da ertesi yýlda gerçekleþmesi halinde, bu durumun süre uzatýmýný gerektiren zorunlu nedenler arasýnda sayýlan “idarenin sebebiyet verdiði haller” kapsamýna girebileceðine, bu suretle ertesi yýla sirayet eden iþler için, iþ programýnda ve ödenek dilimlerinde usulü dairesinde deðiþiklik yapýlmýþ olmasý koþuluyla, fiyat farký ödenebileceðine oybirliðiyle karar verildi